Türk dünyasının gücü: ortaq dəyərlərdən güclü gələcəyə

Türk Dövlətləri Təşkilatının üzv ölkələrinin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı Türk dünyasının qarşısında dayanan əsas məsələlərə geniş baxışın ifadəsi kimi diqqəti cəlb edir. Dövlət başçısı çıxışında yalnız təhlükəsizlik məsələlərindən deyil, eyni zamanda Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq mövqeyindən, üzv dövlətlər arasında əlaqələrin inkişafından, enerji və nəqliyyat imkanlarından, ortaq tarixi və mənəvi dəyərlərdən, gənclərin rolundan və gələcək əməkdaşlıq perspektivlərindən danışıb.

Cənab Prezident qeyd edib ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının Bakıda keçirilən görüşü mühüm bir dövrə təsadüf edir. Təşkilatın gündəliyi genişdir və burada müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığın inkişafı ilə yanaşı, təhlükəsizlik məsələləri də xüsusi yer tutur. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Çünki dövlətlər arasında siyasi və iqtisadi əlaqələr genişləndikcə onların təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığına da ehtiyac artır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın enerji və nəqliyyat sahəsindəki imkanları da xüsusi qeyd olunur. Azərbaycanın enerji təchizatçısı və tranzit ölkə kimi mövqeyi, Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resurslarının daşınması üçün yaradılan imkanlar Türk dünyası dövlətləri arasında əməkdaşlığın iqtisadi əsaslarının genişləndiyini göstərən istiqamətlərdən biri kimi təqdim edilir.

Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şərqlə Qərbi birləşdirən yollar üzərində yerləşən ölkəmizin nəqliyyat və enerji layihələrində iştirakı Türk dünyası dövlətləri arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.

Dövlət başçısının çıxışında Türk dünyasının imkanlarından danışarkən iqtisadi məsələlərlə yanaşı, dövlətlərarası münasibətlərin xarakterinə də diqqət yetirilir. Azərbaycanla digər türk dövlətləri arasında mövcud olan münasibətlər qarşılıqlı etimad, əməkdaşlıq və qardaşlıq əlaqələri üzərində qurulur.

Cənab Prezident Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin müttəfiqlik səviyyəsində olduğunu, həmçinin Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla əlaqələrin strateji xarakter daşıdığını vurğulayıb. Eyni zamanda bir sıra ölkələrlə birgə investisiya fondlarının yaradılması iqtisadi əməkdaşlığın yeni mexanizmlərinin formalaşması baxımından qeyd olunub.

Bütün bunlar onu göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatında əməkdaşlıq yalnız siyasi görüşlər və qarşılıqlı səfərlərlə məhdudlaşmır. İqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, investisiya və digər sahələrdə əlaqələrin inkişafı təşkilat daxilində əməkdaşlığın daha geniş məzmun qazanmasına şərait yaradır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Türk dünyasını birləşdirən əsas amillərdən biri kimi ortaq tarix və mənəvi dəyərlər xüsusi yer tutur. Dövlət başçısı “Türk dünyası bizim ailəmizdir” fikrini ifadə etməklə bu münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi maraqlardan ibarət olmadığını diqqətə çatdırıb.

Türk xalqlarını birləşdirən ortaq köklər, yaxın dillər, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər əsrlər boyu formalaşmış tarixi bağların əsasını təşkil edir. Bu bağlar müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin inkişafında da mühüm rol oynayır. Cənab Prezident çıxışında məhz bu mənəvi yaxınlığın Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində əsas dayaqlardan biri olduğunu vurğulayıb.

Ortaq dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması məsələsi də çıxışda ayrıca diqqət mərkəzindədir. Dövlət başçısı milli və mənəvi prinsiplərin gənc nəslə aşılanmasının vacibliyini qeyd edib. Bu yanaşmada gənclər yalnız gələcəyin qurucuları kimi deyil, həm də xalqları birləşdirən dəyərlərin daşıyıcıları kimi təqdim olunur.

Bu məsələnin başqa bir tərəfi isə Türk dünyasının demoqrafik imkanları ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrdə gənc əhalinin böyük paya malik olduğunu vurğulayaraq bunu mühüm üstünlüklərdən biri kimi qiymətləndirib. Eyni zamanda gənclərin potensialının reallaşdırılması üçün iqtisadi və sosial imkanların yaradılmasının vacibliyinə diqqət çəkib.

Gənclərin gələcəyi məsələsi burada yalnız ayrı-ayrı ölkələrin daxili məsələsi kimi deyil, ümumilikdə Türk dünyasının gələcək inkişafı baxımından nəzərdən keçirilir. Çünki böyük gənc nəsil potensialı həm iqtisadi inkişaf, həm də milli-mənəvi dəyərlərin davamlılığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında mədəni əlaqələrin konkret nümunələri də diqqət çəkir. Bakıda Əlişir Nəvainin, Daşkənddə isə Nizami Gəncəvinin abidələrinin ucaldılması iki ölkə arasında ədəbi və mədəni bağların ifadəsi kimi təqdim olunur.

Bu nümunələr göstərir ki, Türk dünyasının birliyindən danışarkən söhbət yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqdan getmir. Ədəbiyyat, tarix, mədəniyyət və ortaq mənəvi irs xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın mühüm vasitələrindən biri olaraq qalır.

Görüşün əsas mövzularından biri təhlükəsizlik məsələsi olub. Prezident İlham Əliyev çıxışında dünyada və regionda baş verən proseslərin təhlükəsizlik məsələsini daha da aktuallaşdırdığını bildirib. Ətraf bölgələrdə gedən müharibələr və qarşıdurmalar fonunda ictimai asayişin və sabitliyin qorunması dövlətlər qarşısında mühüm vəzifələr qoyur.

Dövlət başçısı təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərin bir araya gəlməsinin əhəmiyyətindən danışaraq informasiya mübadiləsinin və koordinasiyanın vacibliyini qeyd edib. Təhlükələrin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və qarşısının alınması üçün dövlətlərin bir-biri ilə əlaqəli fəaliyyət göstərməsi mühüm istiqamət kimi diqqətə çatdırılıb.

Çıxışın mühüm hissələrindən biri ideoloji təhdidlərə həsr olunub. Prezident İlham Əliyev bəzi media strukturlarının məlum mərkəzlər tərəfindən maliyyələşdirildiyini və gənclərin müxtəlif ideoloji təsirlərin hədəfinə çevrilə bildiyini bildirib. Bu baxımdan gənclər təşkilatları arasında əlaqələrin daha da genişləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb.

Burada əsas diqqət təhlükənin yalnız açıq formada deyil, müxtəlif ideoloji təsirlər və təxribat xarakterli yanaşmalar vasitəsilə də ortaya çıxa bilməsinə yönəldilir. Cənab Prezident dövlətlərin öz zəif nöqtələrini bilməsinin və zərərli elementlərin daxil ola biləcəyi imkanları əvvəlcədən müəyyənləşdirməsinin vacibliyini qeyd edib.

Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından qarşılıqlı etimad və operativ informasiya mübadiləsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çıxışda təhlükəsizlik orqanları arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi və zəruri məlumatların operativ şəkildə paylaşılması məsələsi ön plana çəkilir.

Prezident İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının müntəzəm və qeyri-rəsmi zirvə görüşlərinin keçirilməsini də mühüm əməkdaşlıq mexanizmi kimi qeyd edib. Belə görüşlər dövlətlər arasında birbaşa ünsiyyətin və qarşılıqlı fikir mübadiləsinin davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Təhlükəsizlik məsələsi bu mənada yalnız bir sahənin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Dövlətlərin qarşılıqlı əlaqəsi, məlumat mübadiləsi, mümkün təhdidlərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və əməkdaşlığın davamlı xarakter daşıması ümumi təhlükəsizlik mühitinin formalaşmasına təsir edən amillər kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Türk dünyasının gələcəyi ilə bağlı fikirlər konkret ölkələrarası münasibətlərin nümunələri ilə də tamamlanır. Azərbaycan-Qazaxıstan əlaqələri bu baxımdan xüsusi qeyd olunur. Dövlət başçısı iki ölkə arasındakı münasibətləri strateji tərəfdaşlıq, müttəfiqlik və qardaşlıq xarakterli münasibətlər kimi səciyyələndirib.

Qazaxıstanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq prosesinə dəstək göstərməsi bu münasibətlərin praktiki ifadələrindən biri kimi təqdim edilir. İki ölkə arasında optik kabel layihəsi də əməkdaşlığın müxtəlif sahələri əhatə etdiyini göstərən nümunələr sırasında qeyd olunur.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri də çıxışın mühüm hissəsini təşkil edir. Prezident İlham Əliyev iki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərinin hüquqi əsaslarından biri kimi 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsinə diqqət çəkib.

Özbəkistanla münasibətlərdən danışarkən isə mədəni və tarixi əlaqələrlə yanaşı, müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına diqqət yetirilir. Nizami Gəncəvinin Daşkənddə abidəsinin ucaldılması iki xalqın ədəbi irsinin qarşılıqlı şəkildə tanıdılmasının nümunələrindən biri kimi təqdim olunur.

Qırğızıstan və digər Türk Dövlətləri Təşkilatı üzvləri ilə münasibətlər də çıxışda geniş yer alır. Dövlət başçısı ayrı-ayrı ölkələrlə imzalanmış müttəfiqlik və digər sənədlərin münasibətlərin hüquqi və siyasi əsaslarını möhkəmləndirdiyini vurğulayıb.

Cənab Prezidentin çıxışında diqqət çəkən məsələlərdən biri də beynəlxalq hüququn hazırkı vəziyyətinə dair fikirlərdir. Dövlət başçısı Azərbaycanın son 30 ildə üzləşdiyi problemləri xatırladaraq beynəlxalq hüququn prinsiplərinə münasibətdə yaranmış vəziyyətə toxunub. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrin uzun müddət icra olunmaması da bu kontekstdə qeyd edilir.

Bu fikirlər Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq müstəvidə daha fəal rolunun vacibliyi məsələsi ilə əlaqələndirilir. Prezident İlham Əliyev Türk dünyasının birgə fəaliyyətinin gücləndirilməsini gələcək üçün mühüm istiqamətlərdən biri kimi təqdim edir.

1991-ci ildən sonra müstəqil türk dövlətlərinin qarşılaşdığı ümumi problemlər və əldə etdiyi təcrübə də çıxışda xatırlanır. Dövlət başçısının yanaşmasına görə, gələcəkdə birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq rolunun daha da güclənməsinə xidmət edə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının ümumi məzmununda bir xətt aydın şəkildə görünür: Türk dünyasının potensialı yalnız onun ayrı-ayrı dövlətlərinin imkanlarının cəmindən ibarət deyil. Ortaq tarix, dil və mədəniyyət, iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat və enerji imkanları, gənclər və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq bu dövlətləri bir-birinə daha da yaxınlaşdıran istiqamətlər kimi təqdim olunur.

Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında dayanan məsələlər də genişdir. Söhbət yalnız bugünkü əməkdaşlığın qorunmasından deyil, gələcək nəsillər üçün daha sıx əlaqələrin formalaşdırılmasından gedir.

Dövlət başçısının çıxışında səslənən fikirlərdən görünür ki, Türk dünyasının gələcək inkişafı üçün qarşılıqlı etimad, ortaq dəyərlərə bağlılıq, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi mühüm istiqamətlər kimi nəzərdən keçirilir.

Türk xalqlarını birləşdirən tarix və mənəvi bağlar bu əməkdaşlığın əsas dayaqlarından biridir. Müasir dövrün yaratdığı iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik çağırışları isə dövlətlər arasında koordinasiyanın əhəmiyyətini daha da artırır.

Cənab Prezidentin çıxışında vurğulanan məqamlar bir daha göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək fəaliyyəti üçün əsas məsələlərdən biri mövcud əlaqələrin daha sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsidir. Dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi, əməkdaşlığın yeni sahələrə yayılması və ortaq maraqlar ətrafında birgə fəaliyyətin davam etdirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Türk dünyasının ortaq gələcəyi də məhz bu əlaqələrin necə inkişaf etdiriləcəyindən asılı olacaq. Ortaq tarix keçmişin mirasıdırsa, onun üzərində qurulan əməkdaşlıq gələcəyə yönəlmiş seçimdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlər isə bu gələcək üçün əməkdaşlığın, qarşılıqlı etimadın və birgə fəaliyyətin əhəmiyyətini ön plana çıxarır.