ORTA DƏHLİZ VƏ AZƏRBAYCAN İNFRASTRUKTURU: STRATEJİ YANAŞMA
Fevralın 14-də Münxen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində keçirilən “Açıq dəhliz siyasəti? Trans-Xəzər əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi” paneli Azərbaycanın regional və beynəlxalq nəqliyyat imkanlarını təqdim etmək baxımından mühüm platforma olub. Paneldə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və Leyla Əliyeva iştirak edərək ölkənin Orta Dəhliz layihəsinə yönəlmiş strateji viziyasını və planlarını təqdim ediblər.
Fevralın 14-də Münxen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində keçirilən “Açıq dəhliz siyasəti? Trans-Xəzər əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi” paneli Azərbaycanın regional və beynəlxalq nəqliyyat imkanlarını təqdim etmək baxımından mühüm platforma olub. Paneldə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və Leyla Əliyeva iştirak edərək ölkənin Orta Dəhliz layihəsinə yönəlmiş strateji viziyasını və planlarını təqdim ediblər.
Moderator Helqa Mariya Şmidin suallarına cavab verərkən Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın son illərdə Orta Dəhlizə və regionun nəqliyyat infrastrukturuna yönəlmiş böyük sərmayələrinə diqqət çəkib. O, vurğulayıb ki, Azərbaycanın məqsədi sadəcə fiziki bağlantıları artırmaq deyil, həm də regional ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq üçün dayanıqlı və etibarlı bir platforma yaratmaqdır.
Prezident Əliyev qeyd edib ki, ölkə həm dəmir yolları, həm dəniz limanları, həm magistral yollar, həm də hava nəqliyyatı sahəsində geniş inkişaf proqramları həyata keçirir. Bu layihələr, onun sözlərinə görə, yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün Cənubi Qafqaz regionu üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Ötən il Azərbaycandan daşınan yük vahidlərinin sayı 100 mindən artıq olub və yaxın illərdə bu göstəricinin 200–300 minə, hədəfin isə 500 minə çatdırılması planlaşdırılır. Limanların genişləndirilməsi layihələri artıq icra olunmaqdadır və ölkə bununla Avropa və Asiya arasında logistika qovşağı rolunu gücləndirir. Bu genişləndirmə, Prezidentin sözlərinə görə, təkcə yük daşımalarının həcmini artırmaqla kifayətlənmir, həm də Azərbaycanın tranzit potensialını artırır, regional əlaqələri daha dayanıqlı edir.
Prezident əlavə edib ki, yalnız fiziki infrastruktur deyil, həm də rəqəmsal bağlantılar üzərində iş gedir. Xəzər dənizinin dibi ilə çəkilən fiber-optik kabel layihəsi buna nümunədir. Bu kabel Mərkəzi Asiya ölkələrinə birbaşa çıxış təmin edərək Trans-Xəzər marşrutunun dayanıqlığını artıracaq. Fiber-optik kabel layihəsi eyni zamanda regional ticarət imkanlarını genişləndirəcək və həm Çin, həm də Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında daha sürətli və etibarlı kommunikasiya təmin edəcək.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Avropa ilə Asiya arasında yerləşmə üstünlüyü yaradır, lakin Prezident vurğulayıb ki, yalnız mövqe kifayət deyil. Bu üstünlük yalnız inkişaf etmiş fiziki və rəqəmsal infrastruktur vasitəsilə real ticarət və nəqliyyat imkanlarına çevrilə bilər. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, ölkə həm regional, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirərək Orta Dəhlizi dayanıqlı və etibarlı tranzit marşrutuna çevirir.
Dövlət başçısının diqqət çəkdiyi digər vacib məqam, Azərbaycanın regiondakı bütün tərəfdaşlarla yaxşı münasibətlər qurmaq və mövcud tranzit imkanlarını maksimum səmərə ilə istifadə etmək bacarığıdır. Bu isə, onun sözlərinə görə, Azərbaycanı yalnız Cənubi Qafqazın deyil, həm də Orta Dəhlizin strateji mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirir.
Bu yanaşma nəticəsində Azərbaycan həm regional iqtisadi inteqrasiyaya, həm də Avropa ilə Asiya arasında ticarətin sürətlənməsinə mühüm töhfə verir. Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, ölkənin infrastruktur və tranzit potensialı yalnız Azərbaycan üçün deyil, həm də bütün region üçün dayanıqlı və strateji fayda təmin edir.
SÜLH PROSESİ VƏ TRIPP LAYİHƏSİ: AZƏRBAYCAN VƏ CƏNUBİ QAFQAZDA DAYANIQLI İNKİŞAF
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Ermənistanla sülh prosesinə dair mövqeyini geniş şəkildə açıqlayıb. O bildirib ki, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin yaxın gələcəkdə imzalanması real perspektivdədir. Bu müqavilənin əsas şərti Ermənistan Konstitusiyasından Azərbaycanın ərazi iddiasının çıxarılmasıdır. Prezidentin vurğulamasına görə, bu addım yalnız hüquqi bir tələb deyil, həm də Cənubi Qafqaz regionunda uzunmüddətli və dayanıqlı sülhün təmin olunması üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Sülh müqaviləsinin imzalanması iki qonşu ölkə arasında etimadın bərqərar olmasına, sərhədlərdə gərginliyin aradan qalxmasına və regional stabilliyin möhkəmlənməsinə zəmin yaradacaq.
TRIPP layihəsi (“Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu”) bu prosesin mərkəzində duran əsas təşəbbüsdür. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, TRIPP marşrutu Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya ölkələrini, Azərbaycanı, Ermənistanı, Naxçıvanı, Türkiyəni və Avropanı birləşdirir. Bu marşrut yalnız yük daşımalarını artırmaqla kifayətlənmir, həm də iştirakçı ölkələr arasında siyasi və iqtisadi etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Prezidentin sözlərinə görə, artıq TRIPP çərçivəsində qarşılıqlı ticarət başlamış, sərhədlərdə hər hansı gərginlik yoxdur və bu, layihənin real faydalarını açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Layihənin strateji əhəmiyyəti yalnız logistika ilə məhdudlaşmır. TRIPP regional iqtisadi inteqrasiyanı dərinləşdirir, iştirakçı ölkələr arasında qarşılıqlı asılılığı artırır və siyasi etimadın formalaşması üçün mühüm zəmin yaradır. Bu, xüsusilə Cənubi Qafqazda dayanıqlı və etibarlı iqtisadi əlaqələrin qurulması baxımından vacibdir. Prezident vurğulayıb ki, TRIPP və digər regional bağlantı layihələri yalnız iqtisadi fayda gətirmir, həm də siyasi sabitliyi gücləndirir, qarşılıqlı anlaşmanı möhkəmləndirir və diplomatik münasibətlərin inkişafına töhfə verir.
Prezident İlham Əliyev əlavə edib ki, TRIPP-in həyata keçirilməsi iştirakçı ölkələr arasında strateji əməkdaşlığı genişləndirir. Layihənin əsas məqsədi yalnız yük daşımalarını artırmaq deyil, həm də siyasi etimadın bərqərar olması, diplomatik münasibətlərin möhkəmləndirilməsi və uzunmüddətli sülhün təmin olunmasıdır. Bu baxımdan, TRIPP təkcə nəqliyyat dəhlizi deyil, həm də Cənubi Qafqazda iqtisadi, siyasi və diplomatik inteqrasiyanın təmin olunması üçün əsas sütunlardan biridir.
Prezidentin sözlərinə görə, TRIPP layihəsi və onunla bağlı digər təşəbbüslər Azərbaycan, Ermənistan və digər iştirakçı ölkələr arasında qarşılıqlı əməkdaşlığı artıracaq, regionun dayanıqlı inkişafına töhfə verəcək və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli iqtisadi, siyasi və diplomatik sabitliyi təmin edəcək. Bu layihə həm region ölkələrinin bir-birinə etimadını gücləndirir, həm də Cənubi Qafqazda sülhün və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsi üçün strateji zəmin yaradır.
ABŞ VƏ BEYNƏLXALQ TƏRƏFDAŞLARIN ROLU: TRIPP LAYİHƏSİNİN STRATEJİ ƏHƏMİYYƏTİ
TRIPP layihəsi yalnız regional bir nəqliyyat və tranzit dəhlizi deyil; o, həm də beynəlxalq siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından strateji önəm daşıyır. Prezident İlham Əliyev Münxen Təhlükəsizlik Konfransında bildirib ki, TRIPP layihəsi ABŞ üçün xüsusi strateji əhəmiyyət kəsb edir. Prezidentin sözlərinə görə, layihəyə Prezident Trampın adının verilməsi, onun davamlılığını təmin edən mühüm bir amildir və ABŞ-ın uzunmüddətli maraqlarını əks etdirir.
Layihənin icrası çərçivəsində ABŞ və Ermənistanın birgə şirkətləri uzunmüddətli investisiyalar qoyacaq. Prezident İlham Əliyev açıqlayıb ki, ilk 49 il ərzində ABŞ şirkətləri layihənin əsas hüquqlarına sahib olacaq, sonrakı 49 il ərzində isə Ermənistan tərəfi iştirak edəcək. Bu format, layihənin uzunmüddətli və dayanıqlı fəaliyyətini təmin edir, həmçinin iştirakçı ölkələr arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, Azərbaycan regionda çoxsaylı iri layihələri ABŞ-ın iştirakı olmadan da uğurla həyata keçirib. Bu layihələr arasında Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xüsusilə diqqət çəkir. Bu fakt göstərir ki, region ölkələri, o cümlədən Azərbaycan, öz təşəbbüslərini müstəqil şəkildə icra edə bilirlər və beynəlxalq layihələrin idarə olunmasında kifayət qədər təcrübəyə malikdirlər.
Lakin Prezident əlavə edib ki, ABŞ və digər beynəlxalq tərəfdaşların iştirakı TRIPP layihəsinin miqyasını və potensialını daha da artırır. ABŞ-ın layihəyə verdiyi dəstək yalnız maliyyə investisiyası deyil, həm də siyasi və strateji zəmanət deməkdir. Bu, həm regional ölkələr, həm də Avropa və Asiya tərəfdaşları üçün layihənin etibarlılığını və davamlılığını təmin edən mühüm faktor kimi qiymətləndirilir.
Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, TRIPP layihəsinin beynəlxalq tərəfdaşlarla birgə həyata keçirilməsi, yalnız yük daşımalarını artırmaqla kifayətlənmir. Bu, həm də region ölkələrinin bir-biri ilə strateji əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir, beynəlxalq sərmayələrin cəlb edilməsini stimullaşdırır və regional sabitliyi gücləndirir. Layihə çərçivəsində ABŞ və Ermənistanın birgə şirkətləri, həmçinin digər beynəlxalq tərəfdaşların iştirakı, region üçün uzunmüddətli etibarlı və dayanıqlı iqtisadi əlaqələr yaradır.
Prezident İlham Əliyev TRIPP layihəsini yalnız Azərbaycan və Ermənistan üçün deyil, bütün Cənubi Qafqaz və Orta Dəhliz marşrutuna daxil olan ölkələr üçün strateji əhəmiyyətli layihə kimi qiymətləndirib. Layihənin icrası beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirir, regional iqtisadi və siyasi inteqrasiyanı dərinləşdirir, həmçinin ABŞ və digər tərəfdaşların dəstəyi ilə dayanıqlı və uzunmüddətli sülh üçün zəmin yaradır.
MƏRKƏZİ ASİYA, ÇIN VƏ GEOSİYASİ ƏMƏKDAŞLIQ
Prezident İlham Əliyev Münxen Təhlükəsizlik Konfransında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə fəal qarşılıqlı əlaqələrini vurğulayıb. O bildirib ki, Azərbaycan ötən ilin noyabrında rəsmi olaraq Mərkəzi Asiya beşliyinə daxil edilib ki, bu da region üçün misli görünməmiş bir hadisədir. Prezident qeyd edib ki, bu addım Azərbaycanın regional inteqrasiya və əməkdaşlıq siyasətində əhəmiyyətli dönüş nöqtəsidir və ölkənin həm siyasi, həm iqtisadi, həm də ticarət və nəqliyyat əlaqələrini gücləndirir.
Prezident İlham Əliyev əlavə edib ki, Çin tərəfindən maliyyələşdirilən Xəzərə uzanan əlavə yollar Trans-Xəzər marşrutunun davamlılığını təmin edir. O bildirib ki, bu yollar yalnız fiziki tranzit imkanlarını artırmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda regionda yük daşımalarının fasiləsizliyini və marşrutun etibarlılığını təmin edir. Bu, həm Çindən Avropaya yük daşımalarının sürətini və həcmini artırır, həm də regional logistika sistemini gücləndirir.
Prezident qeyd edib ki, bu layihələr yalnız nəqliyyat və ticarət baxımından vacib deyil, həm də siyasi diplomatiya və regional inteqrasiya baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. O vurğulayıb ki, Azərbaycanın Rusiya ilə diplomatik əlaqələrində qarşılaşılan problemlər də diplomatik yollarla həll olunur və bu yanaşma regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Prezidentin sözlərinə görə, bütün bu tədbirlər ölkələrin bir-birinə etimadını möhkəmləndirir və regional əməkdaşlıq üçün möhkəm baza yaradır.
Dğvlət başçısı həmçinin vurğulayıb ki, Azərbaycan bütün maraqlı tərəflərlə – Çin, Mərkəzi Asiya ölkələri, Türkiyə, Ermənistan və Avropa – qarşılıqlı əməkdaşlıq qurur. O bildirib ki, bu əməkdaşlıq Trans-Xəzər marşrutunun uğurla reallaşdırılmasını təmin edir və layihənin həm iqtisadi, həm siyasi, həm də regional stabillik baxımından dayanıqlı olmasına zəmin yaradır. Prezident qeyd edib ki, belə bir yanaşma yalnız yük daşımalarını artırmaqla kifayətlənmir, həm də regional inteqrasiya və uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün platforma rolunu oynayır.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi Azərbaycanın bütün maraqlı tərəflərlə fəal qarşılıqlı əlaqəsi, Trans-Xəzər marşrutunun etibarlı, dayanıqlı və uzunmüddətli perspektivdə inkişaf edən bir nəqliyyat və iqtisadi dəhliz kimi fəaliyyət göstərməsini təmin edir. Bu yanaşma həm regional əməkdaşlıq, həm siyasi etimad, həm də Cənubi Qafqazda davamlı sülh və stabilliyin qorunması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
